Wojna radioelektroniczna w erze rojów dronów: Jak broń mikrofalowa dużej mocy HPM, kierunkowe impulsy EMP i zakłócanie pasma GNSS zmieniają architekturę obrony powietrznej krótkiego zasięgu

Asymetria kosztowa i kryzys kinetycznej obrony przeciwlotniczej

Konflikty zbrojne trzeciej dekady dwudziestego pierwszego wieku bezwzględnie obnażyły fundamentalne ograniczenie klasycznych systemów obrony powietrznej krótkiego i bardzo krótkiego zasięgu (SHORAD/VSHORAD). Przez dekady doktryny wojskowe państw sojuszu północnoatlantyckiego oraz potęg wschodnich opierały się na założeniu, że celem pocisków przeciwlotniczych będą drogie, załogowe samoloty uderzeniowe, śmigłowce bojowe lub zaawansowane pociski manewrujące. W takich warunkach użycie pocisku rakietowego kosztującego od kilkuset tysięcy do nawet kilku milionów dolarów za sztukę było w pełni uzasadnione operacyjnie i ekonomicznie. Pojawienie się na masową skalę dronów uderzeniowych klasy FPV, komercyjnych quadrocopterów zaadaptowanych do przenoszenia ładunków kumulacyjnych oraz amunicji krążącej produkowanej za ułamek ceny jednostkowej pocisku rakietowego całkowicie zburzyło tę równowagę.

Wystrzelenie pocisku przechwytującego o wartości pół miliona dolarów w celu zneutralizowania roju kilkudziesięciu bezzałogowców, z których każdy kosztuje kilkaset dolarów, prowadzi do natychmiastowego wyczerpania zasobów magazynowych oraz bankructwa logistycznego obrońcy. Nawet najnowocześniejsze armaty przeciwlotnicze z amunicją programowalną, choć znacznie tańsze w eksploatacji niż rakiety, posiadają ograniczone jednostki ognia i wymagają fizycznego naprowadzenia lufy na każdy pojedynczy cel. W sytuacji skoordynowanego ataku saturacyjnego, w którym rój stu lub dwustu dronów nadlatuje jednocześnie z różnych kierunków i pułapów, systemy lufowe ulegają przesyceniu kanałów celowania. Jedyną realną odpowiedzią zdolną do jednoczesnego rażenia wielu celów w ułamkach sekund bez konieczności odnawiania zapasów amunicji stały się zaawansowane systemy walki radioelektronicznej oraz ukierunkowanej energii elektromagnetycznej.

Kluczowym elementem nowej architektury obronnej staje się pojęcie zerowego kosztu krańcowego strzału. Systemy mikrofalowe i zakłócające, zasilane bezpośrednio z turbogeneratorów lub buforowych magazynów energii zainstalowanych na platformach kołowych bądź gąsienicowych, mogą emitować tysiące impulsów neutralizujących bez obawy o wyczerpanie tradycyjnego prochu czy rakiet. Transformacja ta wymusza jednak całkowitą przebudowę łańcucha dowodzenia, sensorów wykrywania oraz integracji danych radiolokacyjnych, optoelektronicznych i akustycznych w ramach scentralizowanych systemów zarządzania walką na szczeblu taktycznym.

Broń mikrofalowa dużej mocy High-Power Microwave

Jedną z najbardziej niszczycielskich i перспекtywnych technologii w arsenale nowoczesnej obrony antydronowej są systemy mikrofalowe dużej mocy (High-Power Microwave, HPM). W przeciwieństwie do systemów laserowych, które wymagają precyzyjnego utrzymywania skupionej wiązki fotonów na pojedynczym punkcie kadłuba drona przez kilkadziesiąt milisekund w celu termicznego przepalenia powłoki, systemy HPM emitują szerokie stożki energii elektromagnetycznej. Oznacza to, że pojedynczy impuls mikrofalowy może objąć swoim zasięgiem cały sektor przestrzeni powietrznej, neutralizując jednocześnie kilkadziesiąt nadlatujących bezzałogowców w promieniu kilkuset metrów od osi emisyjnej anteny.

Mechanizm rażenia broni HPM opiera się na zjawisku sprzężenia elektromagnetycznego z elementami przewodzącymi drona. Energia mikrofalowa wnika do wnętrza kadłuba bezzałogowca poprzez szczeliny konstrukcyjne, złącza antenowe, przewody zasilające silników bezszczotkowych oraz nieekranowane ścieżki obwodów drukowanych na płytach kontrolerów lotu. Wewnątrz układów scalonych impuls generuje indukowane przepięcia o napięciach sięgających setek i tysięcy woltów, wielokrotnie przekraczając progi przebicia złączy p-n w tranzystorach MOSFET i strukturach krzemowych mikrokontrolerów. Skutkiem jest natychmiastowe fizyczne zniszczenie pamięci Flash, stopienie struktur bramkowych w procesorach nawigacyjnych oraz nieodwracalne zablokowanie układów wykonawczych sterujących prędkością obrotową śmigieł.

Współczesne systemy HPM, takie jak amerykański program Leonidas rozwijany przez firmę Epirus, wykorzystują półprzewodnikowe matryce azotku galu (GaN) sterowane cyfrowo metodą formowania wiązki (Active Electronically Scanned Array, AESA). Umożliwia to błyskawiczną zmianę charakterystyki promieniowania anteny bez konieczności mechanicznego obracania czaszy. System może w ułamku sekundy wygenerować wąską, skupioną wiązkę o ekstremalnej gęstości mocy w celu porażenia silnie ekranowanego drona rozpoznawczego na dystansie kilku kilometrów, by chwilę później rozszerzyć wiązkę w szeroką barierę energetyczną niszczącą rój miniaturowych dronów kamikadze w bezpośredniej bliskości bronionego obiektu strategicznego.

Ukierunkowane impulsy elektromagnetyczne EMP i fizyka sprzężeń

Koncepcja impulsu elektromagnetycznego (EMP) przez dziesięciolecia kojarzona była niemal wyłącznie z detonacjami ładunków termojądrowych w wysokich warstwach atmosfery (HEMP). Współczesna inżynieria wojskowa zdołała jednak przenieść te same zjawiska fizyczne do skali taktycznej, tworząc nienuklearne generatory impulsu elektromagnetycznego (Non-Nuclear EMP, NNEMP). Urządzenia te wykorzystują generatory z kompresją strumienia magnetycznego (Flux Compression Generators, FCG) lub zaawansowane rezonatory vircatorowe zasilane z szybko rozładowywanych banków superkondensatorów, generując impulsy o czasie narastania rzędu pojedynczych nanosekund.

Fizyka niszczenia elektroniki przez impulsy EMP polega na zjawisku określanym w żargonie inżynieryjnym jako przedostawanie się energii przez przednie i tylne drzwi (front-door and back-door coupling). Sprzężenie przednimi drzwiami zachodzi wówczas, gdy impuls o szerokim spektrum częstotliwości trafia bezpośrednio w anteny odbiorcze drona (moduły łączności radiowej, anteny GNSS, łącza telemetrii). Wbudowane filtry pasmowoprzepustowe i diody zabezpieczające przed wyładowaniami elektrostatycznymi są projektowane z myślą o mikroamperowych sygnałach radiowych i ulegają natychmiastowej eksplozji termicznej w kontakcie z gigawatowym impulsem EMP. Sprzężenie tylnymi drzwiami polega natomiast na indukowaniu prądów wirowych w kablach sygnałowych i elementach metalowych ramy bezzałogowca, które działają jak przypadkowe anteny odbiorcze przenoszące niszczycielską energię w głąb wrażliwych komponentów cyfrowych.

Z punktu widzenia taktyki wojskowej kluczową zaletą impulsów EMP jest ich zdolność do natychmiastowej neutralizacji bezzałogowców wyposażonych w autonomiczne systemy sterowania. W przeciwieństwie do tradycyjnego zagłuszania radiowego, które staje się bezużyteczne wobec dronów nieposiadających łącza radiowego ze stanowiskiem operatora i nawigujących wyłącznie na podstawie map terenu i kamer optoelektronicznych, impuls EMP niszczy sam procesor obliczeniowy realizujący algorytmy sztucznej inteligencji. Bezzałogowiec po trafieniu impulsem nie przechodzi w tryb awaryjnego lądowania ani powrotu do bazy, lecz ulega natychmiastowemu spadkowi swobodnemu w wyniku odcięcia zasilania i dezaktywacji falowników silników.

Zakłócanie pasm GNSS i zaawansowany spoofing fazowy

Mimo intensywnego rozwoju alternatywnych metod nawigacji, globalne systemy nawigacji satelitarnej (GNSS), obejmujące amerykański GPS, europejski Galileo, rosyjski GLONASS oraz chiński BeiDou, wciąż stanowią podstawowy instrument wyznaczania pozycji i synchronizacji czasowej dla zdecydowanej większości dronów uderzeniowych średniego i dalekiego zasięgu. Sygnały nadawane przez satelity orbitujące na wysokości ponad dwudziestu tysięcy kilometrów nad Ziemią docierają do anten odbiorczych z ekstremalnie niską mocą, oscylującą na poziomie minus stu sześćdziesięciu decybelomiliwatów (dBm). Sprawia to, że są one niezwykle podatne na zakłócenia celowe, zarówno w formie prostego zagłuszania szumowego (jamming), jak i wyrafinowanego fałszowania sygnału (spoofing).

Klasyczny jamming szumowy polega na zalaniu bronionego obszaru energią radiową w pasmach L1 (1575,42 MHz), L2 (1227,60 MHz) oraz L5 (1176,45 MHz). Nadajnik zakłócający o mocy zaledwie kilkudziesięciu watów jest w stanie całkowicie zablokować możliwość wyliczenia poprawki nawigacyjnej w promieniu kilkunastu kilometrów. Proste drony komercyjne w takiej sytuacji tracą orientację przestrzenną i zaczynają dryfować z wiatrem lub wykonują awaryjne lądowanie. Jednak nowoczesne bezzałogowce wojskowe wyposażane są w adaptacyjne anteny z kontrolowaną charakterystyką promieniowania (Controlled Reception Pattern Antenna, CRPA). Układy te, wykorzystujące zaawansowane algorytmy cyfrowego formowania wiązki, potrafią dynamicznie wytworzyć minima czułości (null steering) w kierunku źródła zakłóceń naziemnych, zachowując zdolność odbioru słabych sygnałów z satelitów znajdujących się w zenicie.

W odpowiedzi na powszechne wdrażanie anten CRPA jednostki walki radioelektronicznej przeszły na technologię zaawansowanego spoofingu fazowego. Generator spoofingowy nie próbuje zagłuszyć sygnału satelitarnego potężnym szumem, lecz nadaje idealnie zsynchronizowaną replikę konstelacji satelitarnej o mocy minimalnie wyższej od sygnału oryginalnego. Odbiornik w dronie płynnie przejmuje fałszywy sygnał, po czym stacja naziemna zaczyna powoli i niezauważalnie modyfikować opóźnienia pseudoodległości w generowanych depeszach nawigacyjnych. W efekcie autopilot drona jest przekonany, że leci prostoliniowo na zaprogramowany cel, podczas gdy w rzeczywistości zostaje stopniowo zniesiony z kursu, wyprowadzony w strefę bezpieczną dla obrońców lub wprowadzony w kontrolowane zderzenie z ziemią z dala od bronionych obiektów strategicznych.

Odporność i ekranowanie: Wyścig zbrojeń pomiędzy atakiem a obroną

Skuteczność ofensywnych systemów walki radioelektronicznej wymusiła gwałtowną ewolucję po stronie konstruktorów bezzałogowców. Współczesny dron wojskowy przestał być delikatną konstrukcją z tworzywa sztucznego i laminatu szklanego. W celu ochrony przed impulsami mikrofalowymi i przepięciami elektrostatycznymi kadłuby dronów pokrywane są wielowarstwowymi powłokami z włókna węglowego z domieszkami niklu, miedzi lub srebra, tworzącymi miniaturowe klatki Faradaya wokół modułów awioniki. Szczeliny technologiczne uszczelniane są uszczelkami elastomerowymi przewodzącymi prąd, a wszelkie otwory wentylacyjne projektowane są jako falowody poniżej częstotliwości odcięcia, uniemożliwiające wnikanie fal mikrofalowych o określonej długości do wnętrza kadłuba.

Równie rygorystyczne modyfikacje zachodzą w obwodach elektrycznych. Wszystkie linie wejściowe i wyjściowe z kontrolera lotu wyposażane są w superszybkie diody lawinowe TVS (Transient Voltage Suppressor) o pikosekundowym czasie reakcji, warystory tlenkowe oraz filtry ferrytowe tłumiące składowe wstrząsowe o wysokiej częstotliwości. Kluczowe układy scalone montowane są w obudowach ceramicznych o podwyższonej odporności na radiację i pole elektromagnetyczne, a płytki drukowane projektowane są z wielowarstwowymi płaszczyznami uziemienia ekranującymi wewnętrzne ścieżki sygnałowe przed sprzężeniami pojemnościowymi i indukcyjnymi.

Mimo tych zabezpieczeń pełna ochrona drona przed impulsem HPM lub EMP o ekstremalnym natężeniu pola (przekraczającym kilkadziesiąt kilowoltów na metr) pozostaje niezwykle trudna do osiągnięcia ze względu na ograniczenia masy startowej bezzałogowca. Każdy dodatkowy gram ołowianego lub miedzianego ekranowania drastycznie zmniejsza zasięg operacyjny drona oraz masę przenoszonego ładunku bojowego. W efekcie konstruktorzy zmuszeni są do ciągłego balansowania pomiędzy stopniem ochrony radioelektronicznej a podstawowymi parametrami aerodynamicznymi i taktycznymi maszyny, co stwarza nieustanną przestrzeń do dominacji dla naziemnych systemów obezwładniania elektromagnetycznego.

Autonomiczna nawigacja inercyjna i optyczna jako ucieczka przed WRE

Najpoważniejszym wyzwaniem dla tradycyjnych systemów walki radioelektronicznej jest stopniowe uniezależnianie się bezzałogowców od jakiejkolwiek łączności radiowej ze światem zewnętrznym. Drony najnowszej generacji, naprowadzane na cel przez pokładowe algorytmy widzenia maszynowego i sztucznej inteligencji, po starcie przechodzą w stan całkowitej ciszy radiowej. Nie emitują żadnych sygnałów telemetrycznych, nie odbierają komend od operatora i nie korzystają z odbiorników GNSS, co czyni je całkowicie niewrażliwymi na zakłócanie szumowe czy fałszowanie wskazań satelitarnych.

Nawigacja takich aparatów opiera się na integracji miniaturowych systemów nawigacji inercyjnej (Inertial Navigation System, INS) bazujących na żyroskopach światłowodowych FOG lub mikroelektromechanicznych układach MEMS z algorytmami wizualnej odometrii (Visual Odometry) oraz porównywania terenu z mapą cyfrową wgrana do pamięci urządzenia przed misją (Digital Scene Matching Area Correlation, DSMAC). Kamera zamontowana w nosie drona bezustannie skanuje rzeźbę terenu, układ dróg, rzek i charakterystycznych obiektów architektonicznych, korygując narastający w czasie dryf sensorów inercyjnych. Zbliżając się do rejonu celu, pokładowy koprocesor neuronowy przeprowadza autonomiczną klasyfikację obiektów, odnajduje wyznaczony priorytetowy cel i kieruje maszynę w punkt uderzenia z dokładnością submetrową.

Pojawienie się całkowicie autonomicznych, radiowo pasywnych dronów wymusza przesunięcie punktu ciężkości w walce radioelektronicznej. Systemy zakłócające pasmo radiowe stają się bezradne, a jedyną skuteczną metodą neutralizacji staje się fizyczne porażenie sensorów optycznych (za pomocą impulsowych laserów oślepiających matryce CMOS/CCD) lub wspomniane uderzenie mikrofalowe dużej mocy HPM, które penetruje obudowę i pali układ scalony wykonujący algorytmy rozpoznawania obrazu. Obrona przeciwlotnicza staje się w ten sposób wielopoziomowym polem bitwy, w którym zmysły maszyny są oślepiane, jej wewnętrzna pamięć niszczona prądami wirowymi, a algorytmy decyzyjne konfrontowane z zaawansowanymi pułapkami elektromagnetycznymi.

Wykrywanie pasywne, triangulacja TDoA i sensoryka wczesnego ostrzegania

Zanim jakikolwiek system walki radioelektronicznej lub emiter mikrofalowy przystąpi do neutralizacji roju dronów, kluczowe staje się jego bezbłędne i skryte wykrycie. Tradycyjne stacje radiolokacyjne aktywne, emitujące potężne wiązki radarowe, natychmiast demaskują własną pozycję na polu walki, stając się priorytetowym celem dla wrogich pocisków przeciwradarowych (Anti-Radiation Missiles) oraz amunicji krążącej polującej na źródła promieniowania. Z tego powodu we współczesnej architekturze obrony przeciwlotniczej pierwszą linię detekcji tworzą pasywne systemy rozpoznania radioelektronicznego (ELINT/ESM) oraz wielospektralne sieci sensorów naziemnych.

Pasywne stacje nasłuchowe monitorują widmo elektromagnetyczne w poszukiwaniu charakterystycznych emisji radiowych pochodzących z nadajników wideo dronów, kanałów telemetrycznych oraz modemów transmisji danych opartych na modulacjach OFDM czy protokołach rozpraszania widma DSSS i FHSS. Wykorzystując metodę różnicy czasu docierania sygnału (Time Difference of Arrival, TDoA) do co najmniej trzech zsynchronizowanych przestrzennie odbiorników pasywnych, system jest w stanie wyznaczyć dokładną pozycję nadlatującego bezzałogowca oraz koordynaty geograficzne stacji naziemnej wrogiego operatora w czasie rzeczywistym. Triangulacja odbywa się z dokładnością do kilkunastu metrów bez wyemitowania choćby jednego wata energii radiowej przez obrońców, co zapewnia pełne zaskoczenie taktyczne.

W przypadku dronów zachowujących pełną ciszę radiową sensoryka pasywna uzupełniana jest przez rozproszone macierze mikrofonów akustycznych oraz radary pasywne (Passive Coherent Location, PCL). Radary pasywne nie posiadają własnego nadajnika, lecz wykorzystują sygnały oświetlające pochodzące z komercyjnych nadajników telewizji cyfrowej DVB-T, radia cyfrowego DAB+ oraz stacji bazowych telefonii komórkowej 5G. Mierząc mikrodopplerowskie przesunięcia częstotliwości fal odbitych od obracających się łopat śmigieł drona, system PCL potrafi odróżnić miniaturowy bezzałogowiec od ptaków, gałęzi drzew kołyszących się na wietrze czy innych zakłóceń tła naturalnego, tworząc precyzyjną ścieżkę śledzenia dla naziemnych efektorów.

Kognitywna walka radioelektroniczna i uczenie maszynowe w locie

Jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów techniki wojskowej jest kognitywna walka radioelektroniczna (Cognitive Electronic Warfare, C-EW). Tradycyjne zagłuszarki bazowały na predefiniowanych bibliotekach zagrożeń, w których inżynierowie zapisywali znane częstotliwości, typy modulacji i wzorce skakania po kanałach stosowane przez przeciwnika. Podejście to okazało się zupełnie nieefektywne w realiach wojny hybrydowej, gdzie konstruktorzy dronów z dnia na dzień modyfikują pasma robocze, stosują algorytmy pseudolosowej zmiany częstotliwości z prędkością tysięcy skoków na sekundę oraz wykorzystują nielicencjonowane częstotliwości radiowe.

Systemy kognitywne wykorzystują głębokie sieci splotowe i transformatory sekwencyjne uruchamiane bezpośrednio na pokładowych układach FPGA i procesorach sygnałowych DSP. Algorytm w ułamku milisekund dokonuje analizy surowego widma radiowego, identyfikuje nową, nieznaną dotąd formę fali transmisyjnej (waveform), dekomponuje jej strukturę matematyczną i autonomicznie generuje zoptymalizowany sygnał zakłócający. Nie jest to prymitywny szum o szerokim paśmie, lecz chirurgicznie dopasowana interferencja celowana dokładnie w szczeliny czasowe i podnośne częstotliwości używane przez modem drona. Pozwala to na stukrotne ograniczenie zapotrzebowania na moc nadajnika zakłócającego przy jednoczesnym zachowaniu maksymalnej skuteczności obezwładniania wrogiego łącza.

Co więcej, kognitywne stacje zakłócające współpracują w roju za pośrednictwem bezpiecznych sieci radiowych o niskim prawdopodobieństwie przechwycenia (LPI/LPD). Gdy jedna stacja na linii frontu zidentyfikuje nową taktykę radioelektroniczną przeciwnika, zaktualizowany model neuronowy i parametry zakłócania są w ciągu kilkunastu sekund dystrybuowane do wszystkich pozostałych jednostek sojuszniczych w danym sektorze operacyjnym. Tego rodzaju zwinność programowa uniemożliwia przeciwnikowi uzyskanie trwałej przewagi w eterze i zmusza go do ciągłego ponoszenia kosztów modyfikacji sprzętowej bezzałogowców.

Logistyka polowa, zasilanie mobilne i bilans cieplny systemów HPM

Wdrożenie broni mikrofalowej dużej mocy do standardowych pododdziałów zmechanizowanych wiąże się z gigantycznymi wyzwaniami inżynieryjnymi w zakresie zasilania i gospodarki cieplnej. Wygenerowanie ukierunkowanego impulsu elektromagnetycznego o mocy szczytowej mierzonej w gigawatach wymaga zgromadzenia potężnej porcji energii w ułamku sekundy. Standardowa sieć pokładowa pojazdów opancerzonych, pracująca zazwyczaj pod napięciem dwudziestu czterech woltów prądu stałego, jest całkowicie niezdolna do zaspokojenia takich impulsowych skoków obciążenia.

Współczesne platformy HPM integrują dedykowane turbiny gazowe o wysokiej gęstości mocy lub zaawansowane silniki wysokoprężne sprzężone z generatorami prądu przemiennego średniego napięcia, które ładują pośrednie bufory energii oparte na bateriach superkondensatorów litowo-jonowych oraz indukcyjnych zasobnikach energii. Zgromadzona energia jest następnie wyzwalana w sekwencjach ultrakrótkich impulsów sterowanych przez półprzewodnikowe przełączniki tyrystorowe i tranzystory z węglika krzemu SiC zdolne do przewodzenia prądów o natężeniach kilkudziesięciu kiloamperów.

Równie krytycznym problemem jest rozpraszanie gigantycznych ilości ciepła odpadowego. Sprawność energetyczna półprzewodnikowych modułów GaN AESA w pasmach mikrofalowych wynosi od czterdziestu do pięćdziesięciu procent, co oznacza, że druga połowa pobranej energii elektrycznej jest natychmiast zamieniana w ciepło. Bez wydajnego systemu chłodzenia cieczowego z mikrokanalikami wyfrezowanymi bezpośrednio w miedzianych płytach montażowych anteny, moduły nadawcze uległyby stopieniu już po kilku seriach strzałów. Nowoczesne mobilne systemy HPM posiadają zintegrowane chillery ze zmiennofazowymi wymiennikami ciepła, które utrzymują temperaturę złączy półprzewodnikowych w bezpiecznym reżimie termicznym nawet podczas prowadzenia intensywnego ognia ciągłego w warunkach pustynnych.

Wnioski doktrynalne i przyszłość obrony powietrznej krótkiego zasięgu

Doświadczenia współczesnych konfliktów zbrojnych dowodzą jednoznacznie, że żadna pojedyncza technologia nie jest w stanie zagwarantować pełnego bezpieczeństwa wojsk i infrastruktury krytycznej przed zagrożeniem ze strony bezzałogowych statków powietrznych. Przyszłość obrony powietrznej bardzo krótkiego zasięgu leży w głębokiej synergii zróżnicowanych efektorów połączonych wspólną siecią dowodzenia i zarządzanych przez algorytmy predykcyjne sztucznej inteligencji.

W nowoczesnym ugrupowaniu bojowym systemy kinetyczne (armaty z amunicją programowalną, tanie rakiety przechwytujące naprowadzane laserowo) muszą ściśle współpracować ze stacjami zakłócania radioelektronicznego, generatorami fałszywych sygnałów GNSS oraz bateriami emiterów mikrofalowych dużej mocy HPM. Rola sztucznej inteligencji w takim zintegrowanym systemie polega na błyskawicznej klasyfikacji zagrożenia: jeśli nadlatujący dron wykazuje obecność łącza radiowego, zostaje natychmiast obezwładniony zakłócaczem pasmowym; jeśli korzysta z nawigacji satelitarnej, przejmuje go spoofing; jeśli natomiast zidentyfikowany zostanie rój autonomicznych aparatów w ciszy radiowej, system automatycznie aktywuje emiter mikrofalowy HPM lub armatę przeciwlotniczą, optymalizując zużycie energii i amunicji pod kątem maksymalnej efektywności obronnej.

Stoimy u progu nowej ery sztuki wojennej, w której walka radioelektroniczna przestała być jedynie niewidocznym wsparciem dla tradycyjnych rodzajów wojsk, a stała się pierwszą i najważniejszą linią obrony nowoczesnego państwa. Zdolność do zapanowania nad widmem elektromagnetycznym, ochrony własnych mikrokontrolerów przed niszczycielskimi impulsami energii oraz błyskawicznej neutralizacji rojów zautonomizowanych maszyn stanie się decydującym czynnikiem determinującym suwerenność militarną i technologiczną w nadchodzących dziesięcioleciach.