Wojna radioelektroniczna EW i walka o widmo mikrofalowe: Jak cyfrowe generatory zakłóceń DRFM, radary AESA z azotku galu GaN i adaptacyjne systemy Cognitive EW paraliżują obronę powietrzną

Widmo fal elektromagnetycznych stało się we współczesnym środowisku bezpieczeństwa międzynarodowego obszarem tak samo bezwzględnej rywalizacji mocarstw jak przestrzeń lądowa, morska, powietrzna czy kosmiczna. Choć uwaga opinii publicznej skupia się zazwyczaj na spektakularnych eksplozjach precyzyjnych pocisków rakietowych czy manewrach załogowych myśliwców wielozadaniowych, to właśnie niewidzialna walka o dominację w domenie częstotliwości radiowych decyduje o powodzeniu każdej nowoczesnej operacji połączonej. Systemy wczesnego ostrzegania, łączność satelitarna, kodowane łącza transmisji danych taktycznych, radary kierowania ogniem baterii przeciwlotniczych oraz głowice naprowadzające amunicji krążącej – wszystkie te elementy opierają się na swobodnym przepływie fotonów w widmie mikrofalowym. Utrata kontroli nad tym środowiskiem oznacza natychmiastowe oślepienie, sparaliżowanie struktur dowodzenia i faktyczną bezbronność nawet najbardziej zaawansowanych sił zbrojnych w obliczu zmasowanego uderzenia przeciwnika.

Wojna radioelektroniczna, określana w doktrynie Sojuszu Północnoatlantyckiego akronimem EW od Electronic Warfare, przechodzi obecnie najgłębszą transformację technologiczną od czasów drugiej wojny światowej. Era archaicznych zagłuszarek szumowych, które zalewały eter potężną mocą nieselektywnego sygnału ujawniając przy tym natychmiast własną pozycję, odeszła bezpowrotnie do przeszłości. Dzisiejsze pole walki zdominowane jest przez zaawansowane cyfrowe pamięci częstotliwości radiowej DRFM, półprzewodnikowe radary ze skanowaniem fazowym oparte na azotku galu oraz algorytmy sztucznej inteligencji zdolne do kognitywnego uczenia się sygnatur wrogich emisji w ułamkach milisekund. Ten technologiczny wyścig zbrojeń pomiędzy środkami zakłóceń elektronicznych a systemami obrony powietrznej redefiniuje architekturę odstraszania w kluczowych teatrach geopolitycznych, od wschodniej flanki NATO po Cieśninę Tajwańską.

Rewolucja radarowa AESA i fizyka półprzewodników z azotku galu GaN

Fundamentem współczesnej dominacji w widmie radiowym jest rozwój radarów z aktywnym skanowaniem fazowym AESA. W przeciwieństwie do tradycyjnych anten parabolicznych lub systemów z pasywnym skanowaniem fazowym PESA, gdzie pojedynczy potężny nadajnik, zazwyczaj lampa z falą bieżącą TWT, zasila całą powierzchnię anteny, stacja radiolokacyjna typu AESA składa się z matrycy setek lub tysięcy miniaturowych, niezależnych modułów nadawczo-odbiorczych TRM. Każdy z tych modułów posiada własny wzmacniacz mocy, niskoszumny wzmacniacz wejściowy, cyfrowy przesuwnik fazy oraz tłumik sygnału, sterowane bezpośrednio przez centralny procesor cyfrowego formowania wiązki.

Prawdziwym przełomem materiałowym ostatnich lat stało się zastąpienie tradycyjnego arsenku galu GaAs przez azotek galu na podłożu węglika krzemu, czyli technologię GaN-on-SiC. Z punktu widzenia fizyki ciała stałego azotek galu charakteryzuje się szeroką przerwą energetyczną wynoszącą 3,4 elektronowolta oraz krytycznym polem przebicia dielektrycznego na poziomie 3,3 megawolta na centymetr, co stanowi wartość niemal dziesięciokrotnie wyższą niż w przypadku klasycznego krzemu. W praktyce inżynierii mikrofalowej pozwala to na zasilanie tranzystorów polowych HEMT napięciem rzędu pięćdziesięciu woltów zamiast typowych dziesięciu woltów stosowanych w technologii arsenku galu. Przekłada się to bezpośrednio na pięcio- do dziesięciokrotny wzrost gęstości mocy wyjściowej w pasmach X, Ku i Ka przy zachowaniu mikroskopijnych wymiarów struktury półprzewodnikowej.

Drugim kluczowym atutem azotku galu jest jego nasycona prędkość unoszenia elektronów, która osiąga wartość dwa i pół raza wyższą niż w krzemie, co umożliwia ultraszybkie przełączanie stanów logicznych przy minimalnych stratach komutacyjnych. Zastosowanie węglika krzemu jako podłoża krystalicznego rozwiązuje z kolei fundamentalny problem dyssypacji energii termicznej. Węglik krzemu wykazuje przewodność cieplną na poziomie niemal pięciuset watów na metr-kelwin, co pozwala na odprowadzanie ogromnych gęstości strumienia ciepła z miniaturowych modułów nadawczych. Najnowsze laboratoria wojskowe eksperymentują już z technologią azotku galu na podłożu diamentu syntetycznego GaN-on-Diamond, która charakteryzuje się trzykrotnie wyższą przewodnością cieplną, otwierając drogę do budowy radarów o zasięgach wykrywania i zakłócania dotąd niewyobrażalnych w lotnictwie bojowym.

Zastosowanie azotku galu sprawia, że współczesny radar AESA przestaje być jedynie biernym sensorem wykrywającym cele powietrzne. Dzięki potężnej mocy wyjściowej, zwinności częstotliwościowej i zdolności do kształtowania wielu niezależnych wiązek o skrajnie wąskiej charakterystyce kierunkowej, stacja AESA może w ułamku sekundy przekształcić się w ofensywną broń energii skierowanej. Skupienie kilkunastu kilowatów spójnej mocy mikrofalowej na antenie odbiorczej wrogiego myśliwca lub pocisku manewrującego prowadzi do zjawiska wypalenia obwodów wejściowych, niszcząc delikatne diody mieszaczy i trwale paraliżując głowicę samonaprowadzającą zanim ta zdąży zrealizować procedurę przechwycenia.

Cyfrowa pamięć częstotliwości radiowej DRFM i symulacja celów pozornych

Odpowiedzią na wyrafinowanie radarów AESA stała się technologia cyfrowej pamięci częstotliwości radiowej, czyli Digital Radio Frequency Memory. W klasycznych systemach walki radioelektronicznej generowanie zakłóceń polegało na powielaniu szumu lub retransmisji sygnału z analogowych linii opóźniających, co zaawansowane filtry dopplerowskie radaru były w stanie bez trudu odróżnić od prawdziwego echa odbitego od kadłuba samolotu. Systemy DRFM eliminują tę słabość poprzez bezpośrednią cyfryzację przechwyconego sygnału wrogiego radaru za pomocą ultraszybkich przetworników analogowo-cyfrowych pracujących z częstotliwościami próbkowania przekraczającymi kilkanaście gigaherców.

Po zdigitalizowaniu impuls mikrofalowy trafia do pamięci szybkiego bufora w strukturze programowalnej matrycy bramek FPGA opartej na zaawansowanych blokach cyfrowego przetwarzania sygnałów DSP. W tym momencie system walki elektronicznej zyskuje pełną kontrolę nad sygnałem: może zmodyfikować jego fazę, amplitudę, częstotliwość nośną, a przede wszystkim wprowadzić precyzyjnie kontrolowane opóźnienie czasowe. Kiedy zmodyfikowany sygnał zostaje przekonwertowany z powrotem do postaci analogowej przez szybki przetwornik cyfrowo-analogowy i wyemitowany przez wzmacniacz mocy w kierunku wrogiego radaru, odbiornik stacji radiolokacyjnej interpretuje go jako idealne, autentyczne echo własnego impulsu.

Pozwala to na realizację skomplikowanych technik dezinformacji elektronicznej. Do najbardziej niszczycielskich należy manewr odciągania bramki odległościowej RGPO oraz bramki prędkościowej VGPO. W technice RGPO generator DRFM retransmituje zsynchronizowane echo, które początkowo nakłada się dokładnie na echo rzeczywistego samolotu. Następnie system zakłócający stopniowo zwiększa moc fałszywego impulsu i przesuwa go w czasie w przód lub w tył, symulując oddalanie się celu. Układ automatycznego śledzenia radaru wroga blokuje się na silniejszym, fałszywym sygnale, po czym generator DRFM gwałtownie wyłącza emisję, zmuszając radar przeciwnika do utraty kontaktu i ponownego przejścia w powolny tryb przeszukiwania przestrzeni.

Jeszcze bardziej wyrafinowaną metodą zwalczania radarów naprowadzania monopulsowego jest technika Cross-Eye Jamming. Radary monopulsowe wyznaczają kątowe położenie celu poprzez jednoczesne porównanie fazy lub amplitudy sygnałów odbieranych przez podzieloną antenę, co uodparnia je na klasyczne zakłócenia amplitudowe. System zakłócający Cross-Eye wykorzystuje dwie przestrzennie rozdzielone anteny nadawcze na pokładzie statku powietrznego, emitujące sygnały o niemal identycznej amplitudzie, lecz przesunięte w fazie dokładnie o sto osiemdziesiąt stopni. Taka interferencja niszcząca zniekształca front falowy docierający do radaru wroga, wywołując iluzję gwałtownego skoku kątowego celu i zmuszając układ sterowania pocisku do wykonania gwałtownego, destrukcyjnego manewru w pustą przestrzeń.

Współczesne architektury DRFM potrafią generować setki niezależnych fałszywych celów jednocześnie. Na ekranach operatorów wrogiego zintegrowanego systemu obrony powietrznej IADS zamiast pojedynczej formacji uderzeniowej pojawia się rój widmowych obiektów manewrujących z niemożliwymi fizycznie przyspieszeniami, co prowadzi do natychmiastowego wyczerpania zasobów obliczeniowych procesorów śledzących oraz bezładnego wystrzeliwania bezcennych pocisków ziemia-powietrze w pustą przestrzeń.

Nowa generacja zasobników walki radioelektronicznej: NGJ kontra systemy wschodnie

Wymagania współczesnego teatru działań wojennych wymusiły opracowanie zasobników walki radioelektronicznej o niespotykanej dotąd mocy i elastyczności. Najbardziej zaawansowanym zachodnim programem w tym segmencie jest Next Generation Jammer rozwijany dla samolotów walki radioelektronicznej EA-18G Growler należących do marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych. System NGJ, podzielony na pasmo średnie AN/ALQ-249 Mid-Band oraz pasmo niskie Low-Band, zastępuje pamiętające jeszcze wojnę wietnamską zasobniki AN/ALQ-99 oparte na mechanicznie sterowanych antenach i lampach TWT.

Zasobnik AN/ALQ-249 integruje w sobie aktywne matryce AESA z azotku galu, które generują wąskie, niezwykle skupione wiązki zakłócające o gęstości mocy zdolnej do przebicia się przez najpotężniejsze filtry przeciwzakłóceniowe wrogich radarów dalekiego zasięgu, takich jak rosyjski 48N6 czy 9M96 wchodzące w skład baterii S-400. Zasobnik wyposażony jest w autonomiczną turbinę wiatrową ram-air, która wytwarza dziesiątki kilowatów energii elektrycznej niezbędnej do zasilenia potężnych końcówek mocy GaN bez obciążania instalacji elektrycznej nosiciela. Dzięki architekturze modułowej opartej na otwartych standardach, załoga Growlera może w czasie rzeczywistym prowadzić jednoczesny atak radioelektroniczny na wiele radarów naprowadzania, węzłów dowodzenia oraz łączy transmisji danych w promieniu setek kilometrów.

Po drugiej stronie barykady Federacja Rosyjska rozwija potężne naziemne kompleksy walki radioelektronicznej szczebla operacyjno-strategicznego, takie jak Krasucha-4, Borisoglebsk-2, Murmańsk-BN oraz systemy z rodziny Tirada. Krasucha-4 została zoptymalizowana do zwalczania pokładowych stacji radiolokacyjnych samolotów wczesnego ostrzegania AWACS, satelitów rozpoznania radarowego SAR oraz radarów samolotów uderzeniowych w pasmach X i Ku. Z kolei potężny kompleks Murmańsk-BN, dysponujący masztami antenowymi o wysokości ponad trzydziestu metrów, jest w stanie zakłócać łączność krótkofalową HF na odległościach dochodzących do pięciu tysięcy kilometrów, uniemożliwiając koordynację działań strategicznych sił morskich i powietrznych NATO na całym obszarze Północnego Atlantyku.

Doświadczenia z pełnoskalowej wojny na Ukrainie zweryfikowały jednak skuteczność obu koncepcji. Choć rosyjskie systemy stacjonarne wykazały dużą zdolność do paraliżowania komercyjnych pasm nawigacji satelitarnej GPS oraz łączności komórkowej i dronowej na małych dystansach, ich wielkie gabaryty, wysoka emisja termiczna i elektromagnetyczna uczyniły je priorytetowymi celami dla precyzyjnych pocisków przeciwradarowych HARM oraz amunicji artyleryjskiej korygowanej przez drony rozpoznawcze. Przetrwanie na nowoczesnym polu walki wymaga nie gigantycznej mocy statycznej, lecz zwinności, miniaturyzacji i natychmiastowej adaptacji do dynamicznie zmieniających się warunków emisji.

Architektura modułowa SOSA i rekonfigurowalny sprzęt pokładowy

Istotnym wymiarem współczesnej przewagi technologicznej w wojnie radioelektronicznej stała się szybkość modernizacji sprzętowej. W przeszłości integracja nowego modułu zakłócającego wymagała wieloletnich prac inżynieryjnych, modyfikacji okablowania płatowca oraz skomplikowanych testów w locie. Odpowiedzią zachodniego przemysłu obronnego na to wyzwanie stała się inicjatywa Sensor Open Systems Architecture, w skrócie SOSA. Konsorcjum SOSA, skupiające wiodące koncerny zbrojeniowe i siły zbrojne, opracowało zunifikowane standardy mechaniczne, elektryczne i programowe dla kart przetwarzania sygnałów w standardzie OpenVPX.

Dzięki architekturze modułowej SOSA, wymiana jednostki przetwarzania cyfrowego w zasobniku walki radioelektronicznej staje się operacją typu plug-and-play. Inżynierowie mogą w ciągu kilkunastu minut zastąpić starszą płytę FPGA nowym modułem zawierającym najnowocześniejszy układ obliczeniowy z wbudowanymi rdzeniami tensorowymi AI i ultraszybkimi przetwornikami danych, bez konieczności rekonfiguracji pozostałych podsystemów samolotu. Pozwala to siłom powietrznym na skokowe skracanie cyklu adaptacji technologicznej: uaktualnienia oprogramowania i algorytmów zakłócających mogą być wdrażane w jednostkach liniowych z dnia na dzień w odpowiedzi na nowe modyfikacje radarowe zaobserwowane w strefie działań wojennych.

Wojna dronowa i taktyczna walka radioelektroniczna w okopach

Konflikt na Ukrainie doprowadził do bezprecedensowej demokratyzacji i miniaturyzacji środków walki radioelektronicznej. Powszechne użycie bezzałogowców uderzeniowych FPV, kierowanych przez łącza analogowe lub cyfrowe w pasmach od czterystu do dziewięciuset megaherców oraz sterowanych wizją w pasmach 2,4 i 5,8 gigaherca, zmusiło obie strony do stworzenia tak zwanego okopowego REB. Każdy pluton piechoty i każdy wóz bojowy musiał zostać wyposażony w przenośne lub stacjonarne zagłuszarki wielopasmowe tworzące wokół pozycji kopułę ochronną o promieniu kilkuset metrów.

W odpowiedzi operatorzy bezzałogowców zaczęli stosować dynamiczne przeskoki częstotliwości, niestandardowe pasma radiowe poniżej czterystu megaherców, a także retranslację sygnałów za pośrednictwem dronów matek krążących na wysokim pułapie poza zasięgiem zakłóceń taktycznych. Ostatecznym technologicznym obejściem bariery zakłóceń elektromagnetycznych stały się drony sterowane światłowodem. Rozwijany z miniaturowej szpuli przewód światłowodowy o długości ponad dziesięciu kilometrów zapewnia całkowitą odporność na jakiekolwiek zakłócenia mikrofalowe oraz zerową sygnaturę radiową, co dowodzi, że w wojnie radioelektronicznej każda dominacja technologiczna rodzi asymetryczną odpowiedź fizyczną.

Konwergencja cybernetyczno-elektroniczna CEMA i wstrzykiwanie danych drogą radiową

Nową granicą wojny radioelektronicznej jest jej całkowita integracja z operacjami cybernetycznymi w ramach doktryny CEMA, czyli Cyber and Electromagnetic Activities. W tradycyjnym ujęciu atak elektroniczny polegał na zagłuszaniu bądź oszukiwaniu odbiornika sygnału, podczas gdy atak cybernetyczny wymagał połączenia kablowego lub penetracji sieci informatycznej. Obecnie bariera ta uległa zatarciu. Nowoczesne systemy CEMA wykorzystują promieniowanie radiowe jako bezprzewodowy wektor infekcji cyfrowej.

Prekursorem takich operacji był izraelski atak na syryjski reaktor jądrowy Al-Kibar w 2007 roku w ramach operacji Orchard. Izraelskie samoloty walki radioelektronicznej wykorzystały zaawansowane algorytmy z rodziny Suter, które za pośrednictwem ukierunkowanych wiązek mikrofalowych wstrzyknęły fałszywe pakiety danych bezpośrednio do anten odbiorczych syryjskich radarów obrony powietrznej. Zamiast widzieć na ekranach zakłócenia szumowe, operatorzy syryjscy widzieli całkowicie czyste niebo, podczas gdy formacja uderzeniowa przelatywała bezpośrednio nad ich pozycjami. Dzisiejsze narzędzia CEMA potrafią zdalnie wywołać błąd przepełnienia bufora w oprogramowaniu procesora sygnałowego radaru, zainstalować ukryty kod w pamięci sterownika anteny fazowanej lub przejąć kontrolę nad łączem telemetrycznym wrogiego drona bez konieczności łamania kluczy kryptograficznych drogą siłową.

Cognitive EW: Sztuczna inteligencja na krawędzi fal radiowych

Najbardziej rewolucyjnym kierunkiem rozwoju wojny radioelektronicznej jest koncepcja kognitywnej walki elektronicznej, znana jako Cognitive EW. Przez dziesięciolecia fundamentem operacji walki radioelektronicznej były tak zwane bazy danych zagrożeń, czyli skrupulatnie gromadzone przez lata biblioteki parametrów sygnałów wrogich radarów: ich częstotliwości nośnych, okresów powtarzania impulsów PRI, szerokości wiązki oraz metod polaryzacji. Tradycyjny zasobnik zakłócający nasłuchiwał eteru, porównywał odebrany sygnał z zapisaną w pamięci biblioteką, a po dopasowaniu wzorca uruchamiał przypisaną z góry technikę zakłócania.

Ten klasyczny model załamał się całkowicie w epoce oprogramowalnych stacji radiolokacyjnych Software-Defined Radar. Nowoczesne radary wojskowe nie nadają już przewidywalnych sekwencji impulsów. Zastosowanie technik zwinności częstotliwościowej z przeskokami między tysiącami kanałów w każdej sekundzie, modulacji wewnątrzimpulsowej kodem pseudolosowym oraz dynamicznej zmiany parametrów w zależności od poziomu szumów sprawia, że biblioteki zagrożeń stają się bezużyteczne w chwili kontaktu z nową modyfikacją oprogramowania wrogiego radaru.

Systemy kognitywne eliminują konieczność posiadania uprzedniej wiedzy o wrogim radarze. Wykorzystując pokładowe akceleratory wnioskowania sieci neuronowych zintegrowane bezpośrednio z układami FPGA i procesorami DSP, system Cognitive EW analizuje nieznany sygnał w czasie rzeczywistym. Algorytmy uczenia maszynowego w ułamku sekundy klasyfikują strukturę modulacji, wyznaczają funkcję niejednoznaczności sygnału i identyfikują podatności w schemacie przetwarzania wrogiego sensora. Następnie system autonomicznie syntetyzuje zoptymalizowany kształt fali zakłócającej, emituje go i monitoruje reakcję wrogiego radaru za pomocą pętli obserwacyjno-decyzyjnej. Jeżeli radar przeciwnika próbuje uciec na inną częstotliwość lub zmienić polaryzację, algorytm kognitywny natychmiast podąża za nim, uniemożliwiając odzyskanie stabilnego śledzenia celu.

Elektroniczna ochrona własna i techniki niskiego prawdopodobieństwa wykrycia LPI

Walka radioelektroniczna to nie tylko paraliżowanie sensorów przeciwnika, lecz przede wszystkim ochrona własnych platform i sieci wymiany informacji przed analogicznym atakiem ze strony wroga. W nowoczesnych konstrukcjach lotniczych piątej generacji, takich jak F-35 Lightning II czy B-21 Raider, kluczową rolę odgrywają techniki niskiego prawdopodobieństwa przechwycenia LPI oraz niskiego prawdopodobieństwa wykrycia LPD.

Radar AN/APG-81 montowany na myśliwcach F-35 stosuje zaawansowane techniki rozpraszania energii w szerokim paśmie częstotliwości. Zamiast wysyłać potężny, skupiony impuls na jednej częstotliwości, stacja emituje niezwykle słaby sygnał rozproszony po tysiącach częstotliwości jednocześnie, ukrywając go poniżej poziomu naturalnego szumu termicznego tła. Tradycyjne stacje ostrzegania radiolokacyjnego RWR zainstalowane na myśliwcach przeciwnika traktują taki sygnał jako zwykły szum kosmiczny lub atmosferyczny, nie alarmując pilota o fakcie opromieniowania. Dopiero zaawansowana filtracja dopasowana w procesorze odbiorczym radaru F-35, posiadającym dokładną kopię klucza pseudolosowego, pozwala na zrekonstruowanie wyraźnego obrazu radarowego celu.

Podobne mechanizmy wdrożono w taktycznych łączach transmisji danych. Podczas gdy powszechnie stosowany w siłach NATO system Link 16 cechuje się relatywnie wysoką sygnaturą radiową podatną na namierzenie przez wrogie stacje pelengacji, nowoczesne łącza kierunkowe, takie jak MADL na F-35 czy IFDL na F-22, wykorzystują mikroskopijne wiązki fazowane formowane elektronicznie pomiędzy poszczególnymi samolotami w ugrupowaniu. Wiązka transmisji ma szerokość ułamka stopnia i jest kierowana precyzyjnie w punkt, w którym znajduje się maszyna sojusznicza, co całkowicie wyklucza możliwość jej podsłuchania bądź zakłócenia z kierunków bocznych przez naziemne lub powietrzne stacje rozpoznania przeciwnika.

Geopolityczne konsekwencje walki o widmo: Bariery antydostępowe A2/AD i teatr pacyficzny

Zdolność do paraliżowania widma elektromagnetycznego stała się decydującym czynnikiem kształtującym globalną równowagę sił i architekturę stref antydostępowych A2/AD. Chińska Republika Ludowa zbudowała wzdłuż tak zwanego Pierwszego Łańcucha Wysp wielowarstwowy system obrony przeciwlotniczej i przeciwokrętowej, oparty na radarach wczesnego ostrzegania dalekiego zasięgu pracujących w pasmach metrowych VHF i decymetrowych UHF, radarach pozahoryzontalnych OTH oraz bateriach pocisków HQ-9B i balistycznych pocisków przeciwokrętowych DF-21D.

W scenariuszu ewentualnego konfliktu o Tajwan sukces sił sojuszniczych nie będzie zależał od liczby zgromadzonych lotniskowców, lecz od zdolności do wywalczenia przewagi spektralnej w pierwszych godzinach walk. Połączenie platform bezzałogowych operujących w rojach zakłócających, samolotów EA-18G Growler wyposażonych w zasobniki NGJ, penetrujących bombowców B-21 oraz cybernetycznych uderzeń na węzły dowodzenia przeciwnika ma na celu rozerwanie jednolitego obrazu sytuacji radiolokacyjnej wrogiego dowództwa. Jeżeli stacje radarowe w prowincji Fujian zostaną oślepione przez symulowane roje celów DRFM, a łączność satelitarna sparaliżowana przez zakłócenia kognitywne, chińskie baterie rakietowe stracą możliwość wskazywania celów, co otworzy korytarz dla precyzyjnego uderzenia sił koalicyjnych.

Dominacja w widmie elektromagnetycznym przestała być technicznym dodatkiem do operacji militarnych, stając się warunkiem sine qua non jakichkolwiek działań wojennych XXI wieku. Państwa, które zlekceważą rozwój technologii półprzewodnikowych GaN, zwinnych algorytmów DRFM i kognitywnych systemów walki elektronicznej, staną się bezbronnymi widzami na zautomatyzowanym polu bitwy, gdzie o zwycięstwie decyduje nie masa żelaza i siła eksplozji, lecz bezwzględna kontrola nad niewidzialnym oceanem fal radiowych.