Turbulencje w Polskich Elektrowniach Jądrowych (PEJ): Harmonogram atomu w Choczewie i walka o tani prąd

Gorący wrzesień w polskim atomie: Reakcje rządu i dymisje w PEJ

Kiedy w połowie września 2026 roku po serii publikacji dziennikarskich spółka Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ) poinformowała o rozwiązaniu umowy z jednym ze swoich kluczowych dyrektorów odpowiedzialnych za relacje strategiczne, w korytarzach Ministerstwa Przemysłu oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska zapaliły się wszystkie czerwone lampki. Decyzja ta, choć oficjalnie tłumaczona kwestiami formalnymi i optymalizacją zarządzania, stała się katalizatorem znacznie szerszej, od dawna tłumionej debaty na temat tempa i transparentności realizacji największej inwestycji infrastrukturalnej w powojennej historii Polski.

Projekt budowy elektrowni jądrowej w lokalizacji „Lubiatowo-Kopalino” w pomorskiej gminie Choczewo to przedsięwzięcie o budżecie szacowanym na ponad 150 miliardów złotych. Trzy reaktory generacji III+ typu AP1000, dostarczane przez amerykańskie konsorcjum Westinghouse Electric Company oraz Bechtel, mają docelowo generować 3750 MWe czystej, bezemisyjnej mocy podstawowej, pokrywając niemal jedną czwartą krajowego zapotrzebowania na energię elektryczną.

Jednak za oficjalnymi deklaracjami o strategicznym partnerstwie polsko-amerykańskim od miesięcy toczy się twarda, zakulisowa gra o pieniądze, podział ryzyk wykonawczych oraz tzw. local content – czyli udział polskich przedsiębiorstw w dostawach komponentów i pracach budowlano-montażowych. Ostatnie zawirowania kadrowe pokazują, że cierpliwość rządu i opinii publicznej w obliczu presji czasowej dobiega końca.

Gra o harmonogram: Czy rok 2033–2035 jest nadal osiągalny?

Najbardziej newralgicznym punktem całego programu pozostaje kalendarz prac. Zgodnie ze zaktualizowanym Programem Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ), wylanie tzw. pierwszego betonu jądrowego (First Nuclear Concrete) pod płytę fundamentową pierwszego reaktora planowane jest na przełom lat 2028/2029, a fizyczny rozruch bloku i podłączenie go do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) ma nastąpić do 2035 roku.

Wielu międzynarodowych ekspertów wskazuje jednak na doświadczenia innych zachodnich projektów jądrowych z ostatnich lat – takich jak budowa bloków Vogtle 3 i 4 w Stanach Zjednoczonych czy Flamanville 3 we Francji. Niemal każda z tych inwestycji borykała się z wieloletnimi opóźnieniami i kilkukrotnym przekroczeniem pierwotnego budżetu. W przypadku Choczewa kluczowe znaczenie będą miały kolejne 24 miesiące, w których musi zostać sfinalizowana skomplikowana umowa EPC (Engineering, Procurement, Construction) oraz domknięty model finansowania zatwierdzony przez Komisję Europejską w ramach procedury pomocy publicznej (Contract for Difference – CfD).

Dlaczego Polska nie ma alternatywy dla atomu? Apetyt energetyczny sztucznej inteligencji

W ostatnich latach w debacie publicznej pojawiały się głosy, że budowa wielkich reaktorów atomowych jest zbyt droga i skomplikowana, a Polska powinna oprzeć swój miks wyłącznie na morskich i lądowych farmach wiatrowych, fotowoltaice oraz magazynach energii. Jednak wydarzenia roku 2026 zweryfikowały te teorie w sposób bezwzględny.

Po pierwsze, polski przemysł ciężki, huty, zakłady chemiczne i automotive wymagają energii stabilnej i przewidywalnej w podstawie (baseload), niezależnej od zjawiska Dunkelflaute (zimowych okresów bezwietrznych i bezsłonecznych). Po drugie – co szczególnie istotne dla portalu technologicznego – Polska stała się jednym z najbardziej pożądanych rynków w Europie Środkowej dla budowy wielkich centrów danych i klastrów obliczeniowych AI.

Nowoczesne centrum danych AI nowej generacji nie zadowala się kilkunastoma megawatami mocy. Projektowane obecnie huby chmurowe wymagają zasilania na poziomie 200 do nawet 500 MW gwarantowanej mocy przez 8760 godzin w roku. Operatorzy tacy jak Microsoft, Google czy Amazon już teraz wprowadzają wymóg, by energia zasilająca ich infrastrukturę pochodziła ze źródeł w 100% bezemisyjnych i sterowalnych. Bez reaktorów jądrowych Polska straci szansę na ściągnięcie miliardowych inwestycji w cyfrową infrastrukturę, oddając pole krajom skandynawskim czy Francji.

„Koszty zaniechania budowy elektrowni jądrowej byłyby dla polskiej gospodarki zabójcze. W latach 30. wyłączone zostaną najstarsze bloki węglowe w Bełchatowie, Kozienicach i Połańcu. Jeśli nie zastąpimy ich atomem, cena megawatogodziny w Polsce zdusi konkurencyjność naszego przemysłu, a rachunki gospodarstw domowych wzrosną o 80%.” — ostrzega Kamil Rogowski, analityk ds. geopolityki i surowców.

Walka o polskie firmy: Ile z 150 miliardów złotych zostanie w kraju?

Jednym z najgorętszych tematów poruszanych podczas ostatnich zmian w PEJ jest kwestia local content. Polskie organizacje branżowe – w tym Izba Gospodarcza Energetyki i Ochrony Środowiska – od miesięcy apelują, by kontrakt z konsorcjum amerykańskim nie powtórzył błędów z innych kontraktów zbrojeniowych czy infrastrukturalnych, w których polskie podmioty sprowadzano do roli podwykonawców najprostszych prac ziemnych.

Polska posiada ponad 80 przedsiębiorstw, które posiadają międzynarodowe certyfikaty jądrowe (w tym ASME N-type i KTA) i od lat z powodzeniem dostarczają zaawansowane konstrukcje stalowe, wymienniki ciepła, armaturę rurociągową, transformatory i systemy automatyki dla elektrowni jądrowych w Finlandii, Francji, Wielkiej Brytanii czy Słowacji. Ambicją rządu powinno być wynegocjowanie zapisu, zgodnie z którym minimum 40% wartości pierwszego bloku i do 70% wartości kolejnych bloków będzie realizowane przez polski łańcuch dostaw.

Podsumowanie: Sprawdzian dojrzałości państwa

Zawirowania wokół PEJ i projektu w Choczewie to nie czas na polityczne wojenki czy wycofywanie się z powziętych zobowiązań. To moment, w którym polska administracja musi wykazać się żelazną konsekwencją, twardym egzekwowaniem harmonogramów od zagranicznych partnerów oraz pełną transparentnością wobec obywateli. Energetyka jądrowa to projekt ponadpokoleniowy – bez niego nie będzie ani suwerennej Polski, ani nowoczesnej gospodarki opartej na technologii.